Jak powinny być traktowane podręczniki szkolne?

Komunikacja między uczniem a nauczycielem jest bardzo ważna. Ingerencja podręcznikowa w naturalnym toku działań recepcyjnych może świadomie przejmować pewne zmiany semantyczne w tekstach szkolnych, uwypuklać pewne znaczenia ze względów edukacyjnych i ideologicznych, podkreślać jedne kosztem innych, sugerować kierunek interpretacji. Tym samym podręczniki szkolne (https://www.taniaksiazka.pl/tanie-podreczniki-szkolne-na-rok-2020-2021-ksiegarnia-internetowa-a-562.html) mogą dokonywać takich transferów wbrew swoim intencjom i na działaniach mających na celu doskonalenie umiejętności czytania, modelowanie nawyków czytelniczych i rzutowanie sytuacji komunikacyjnych na jednokierunkowe kody odbioru.

Podręcznik jako medium komunikacyjne

Komunikatywna transmisja podręcznika odbywa się na różnych poziomach jego struktury tekstowej. Szczególną rolę odgrywają jego poszczególne elementy. Plan prezentacji tekstów w podręczniku wskazuje jasno lub dyskretnie określone cele dydaktyczne poprzez dobór fragmentów, ich układ, korespondencję. Znaczenie mają instrukcje dydaktyczne towarzyszące tekstom: zadania, pytania, wskazówki, które kształtują interpretację uczniów. Ważna jest tu też ogólna strategia myślenia o wykładzie z podręcznika lub zestawu materiałów informacyjnych (dedukcyjno-matematyczna, indukcyjno-demonstracyjna, problemowa).

Co jest istotne w podręczniku?

Wybór metody komunikacji zależy od świadomości dydaktycznej autora podręcznika, a pośrednio od horyzontów pedagogicznych odbiorców sterujących edukacją, którzy narzucają autorowi wymagania i przyzwyczajenia. Jeżeli piszemy podręczniki szklone, szczególne znaczenie ma:

  • dostrzeganie celów i metod nauczania,
  • orientacja w wewnętrznej aktywności wiedzy i jej tendencjach rozwojowych,
  • znajomość natury procesów edukacyjnych w czasach współczesnych,
  • znajomość mechanizmów psychologicznych, społecznych i kulturowych, które determinują odbiór,
  • przypominanie tradycji dorobku podręczników i repertuaru sprawdzonych struktur informacyjnych.

Dezintegracja tych składników świadomości w głównym nurcie myślenia o podręcznikach jest powodem poszukiwania wielu intuicyjnych rozwiązań praktycznych, które często bardziej komplikują niż otwierają drogę do komunikacji. Świadomy dobór rozwiązań projektowych pozwala na kontrolę metakomunikacyjnych interwencji podręcznika w procesy uczenia się, a tym samym – ochronę naturalności kontaktu uczniów z konkretną wiedzą. Taki wybór jest precyzyjnie związany z rozumieniem funkcji podręcznika we współczesnej szkole.