Jak powinny być traktowane podręczniki szkolne?

Komunikacja między uczniem a nauczycielem jest bardzo ważna. Ingerencja podręcznikowa w naturalnym toku działań recepcyjnych może świadomie przejmować pewne zmiany semantyczne w tekstach szkolnych, uwypuklać pewne znaczenia ze względów edukacyjnych i ideologicznych, podkreślać jedne kosztem innych, sugerować kierunek interpretacji. Tym samym podręczniki szkolne (https://www.taniaksiazka.pl/tanie-podreczniki-szkolne-na-rok-2020-2021-ksiegarnia-internetowa-a-562.html) mogą dokonywać takich transferów wbrew swoim intencjom i na działaniach mających na celu doskonalenie umiejętności czytania, modelowanie nawyków czytelniczych i rzutowanie sytuacji komunikacyjnych na jednokierunkowe kody odbioru.

Podręcznik jako medium komunikacyjne

Komunikatywna transmisja podręcznika odbywa się na różnych poziomach jego struktury tekstowej. Szczególną rolę odgrywają jego poszczególne elementy. Plan prezentacji tekstów w podręczniku wskazuje jasno lub dyskretnie określone cele dydaktyczne poprzez dobór fragmentów, ich układ, korespondencję. Znaczenie mają instrukcje dydaktyczne towarzyszące tekstom: zadania, pytania, wskazówki, które kształtują interpretację uczniów. Ważna jest tu też ogólna strategia myślenia o wykładzie z podręcznika lub zestawu materiałów informacyjnych (dedukcyjno-matematyczna, indukcyjno-demonstracyjna, problemowa).

Co jest istotne w podręczniku?

Wybór metody komunikacji zależy od świadomości dydaktycznej autora podręcznika, a pośrednio od horyzontów pedagogicznych odbiorców sterujących edukacją, którzy narzucają autorowi wymagania i przyzwyczajenia. Jeżeli piszemy podręczniki szklone, szczególne znaczenie ma:

  • dostrzeganie celów i metod nauczania,
  • orientacja w wewnętrznej aktywności wiedzy i jej tendencjach rozwojowych,
  • znajomość natury procesów edukacyjnych w czasach współczesnych,
  • znajomość mechanizmów psychologicznych, społecznych i kulturowych, które determinują odbiór,
  • przypominanie tradycji dorobku podręczników i repertuaru sprawdzonych struktur informacyjnych.

Dezintegracja tych składników świadomości w głównym nurcie myślenia o podręcznikach jest powodem poszukiwania wielu intuicyjnych rozwiązań praktycznych, które często bardziej komplikują niż otwierają drogę do komunikacji. Świadomy dobór rozwiązań projektowych pozwala na kontrolę metakomunikacyjnych interwencji podręcznika w procesy uczenia się, a tym samym – ochronę naturalności kontaktu uczniów z konkretną wiedzą. Taki wybór jest precyzyjnie związany z rozumieniem funkcji podręcznika we współczesnej szkole.

 

Jak powinny być traktowane podręczniki szkolne?

Z pedagogicznego punktu widzenia rola podręcznika szkolnego wymaga rozważenia w świetle dzisiejszych intensywnych zmian w charakterze układów między nauczycielami, uczniami i narzędziami uczenia się. Teorie procesu uczenia się odchodzą od orientacji na uczenie się, ponieważ okoliczności, w których szkoły pełnią swoją funkcję, ustanawiają nowe hierarchie. Niemniej jednak, podręczniki szkolne dalej pozostają bardzo ważnym narzędziem.

Jaka jest rola podręcznika w uczeniu się?

W sytuacji edukacji równoległej, napędzanej przez różne instytucje kulturalne i dysponujące mediami, uczenie się staje się procesem ciągłym. Szkoła, jako instytucja kultury literackiej, staje przed koniecznością regulacji tego procesu, wyposażenia ucznia w sposób orientacji i uczestnictwa w tej kulturze:

  • w niezbędną wiedzę,
  • w umiejętności interpretacyjne,
  • w zdolność oceny i wyboru.

W tej sytuacji podręczniki szkolne, czyli narzędzia dydaktyczne, nabierają zupełnie nowego znaczenia: przestają być głównym źródłem informacji, a przejmuje zadanie aktywizowania i stymulowania pracy umysłowej.

Kiedy podręcznik są skuteczne?

Można to osiągnąć poprzez wzmocnienie głównej roli pomocy dydaktycznych i ekspresyjnych rozwiązań edytorskich, a jeszcze bardziej dzięki takim staraniom w zakresie struktury materiału, które mogą wyzwalać impulsy badawcze, stymulować działania transformacyjne, budzić zainteresowania i chęć samokształcenia.

Podręczniki do przedmiotów humanistycznych


Podkreśla się szerokie tło ogólnokulturowe podręczników szkolnych do przedmiotów humanistycznych (obejmujące zjawiska teatru, filmu, prasy, masy kulturowej), wsparte lingwistycznym i semiotycznym ujęciem kodów komunikacyjnych działających w tym obszarze (język, znak teatralny, obraz mowy) – a z drugiej strony jej ogólne ukierunkowanie na cele edukacyjne, takie jak nauczanie, rozwijanie umiejętności i kompetencji. Ze względu na wielość źródeł wpływu na edukację, podręcznik powinien informować o tym, w jaki sposób ludzie zdobywają wiedzę o swoim pochodzeniu kulturowym, jak ta wiedza może być użytecznie przetwarzana i selekcjonowana oraz jak może być zastosowana w praktyce. Powinna więc rozwijać swoją funkcję metodyczną, motywując jednocześnie uczącego się do poszerzania zakresu i podnoszenia jakości jego uczestnictwa w dziedzictwie kulturowym. System kultury wizualnej, na którym opiera się współczesna edukacja, rozszerza zakres informacji wymaganych przez podręcznik.

 

Jak powinny być skonstruowane podręczniki do języka polskiego?

Aby przedstawić powyższe pytanie w odpowiedniej perspektywie, odwołujemy się do zastosowania podręczników szkolnych. Na szczególną uwagę zasługuje dydaktyka, która wypracowała trzy odrębne i wysoko cenione, choć bardzo różne, rozwiązania modelowe, jeżeli chodzi o nauczenie języka polskiego.

Jak najczęściej wyglądają podręczniki do języka polskiego?

Większość podręczników dawała pierwszeństwo wykładom o cechach epoki, autorach i dziełach, a tym obrazowym, nasyconym treścią dydaktyczną, wyrazistym w ilustracjach i ocenie. Inne książki znacznie zwiększyły samodzielność ucznia w obcowaniu z tekstami utworów, a tym samym zmniejszyły zakres wykładu historyczno-literackiego, ale zachowały zasadę paralelizmu między tekstami i towarzyszącymi im informacjami ogólnymi i komentarzem. Ten sposób produkcji podręczników jest kontynuowany przez wielu współczesnych autorów. Nadużywają jej nowoczesne podręczniki, które ponadto prowadzą do wielokrotnej, nieskutecznej krytyki wysiłków nauczyciela.

Jakie podręczniki do języka polskiego są niewskazane?

Wszelkie podręczniki zaczerpnięte z literatury, gotowe komentarze drukowane pod wierszami – to zabiegi dydaktyczne, które skutecznie pozbawiają młodych ludzi autonomii w obcowaniu ze sztuką. Wiadomo, że badanie historii literatury nie powinno wykluczać analizy i pogłębionej analizy doświadczenia samego dzieła poetyckiego, lecz powinien opierać się właśnie na bezpośrednim, osobistym kontakcie ucznia z konkretnym materiałem literackim. Konieczne zapoznanie ucznia z tym materiałem za pomocą informacji, które bezpośrednio wyjaśniają intencje autora zawarte w utworze.

Co powinno się znaleźć w podręcznikach?

Odpowiednio skonstruowany podręcznik miał uprzywilejowaną funkcję doskonalenia samodzielnego czytania. Nieprzypadkowo nosiła ona podtytuł “dla uczniów i samouków. Takie podręczniki szkolne z www.taniaksiazka.pl powinny uczyć konkretnych faktów, mogą służyć jedynie ich przyswajaniu oraz uzupełniać systematyczny wykład nauczyciela. Stanowi niewątpliwie była doskonałą szkołą nauki czytania i kształtowania aktywnej postawy umysłowej. Ten wyrazisty model podręczników do nauki literatury jest modelem najbardziej kompleksowym, obejmującym spójną sekwencję podręczników dla szkoły podstawowej i liceum, konsekwentnie podkreślający prymat tekstów do czytania. Współczesne podręczniki skoncentrowały materiał lekturowy na zadaniach edukacyjnych, które wprowadzają uczniów w życie i kulturę konkretnego środowiska oraz wiadomości o kraju i świecie.